Kötü Alışkanlıkları Yok Etme

Alışkanlık, çok sayıda uyarıcıyla ilişkin hale gelen tepkidir ve tepkiyle ilişkilenen uyarıcı sayısı ne kadar çok olursa, alışkanlık da o denli güçlü olur. Bu nedenle uyarıcı sayısı çoğaldıkça alışkanlıkları yok etmek o kadar zor olur. Çünkü alışkanlığa yol açan nedenler çok sayıdadır ve bu nedenlerin her birini saptamak ve yok etmek güç ve zaman alıcıdır.
Alışkanlıklar bazen iyi olabildiği gibi bazen kötü olabilmektedir. Kötü  alışkanlığı yok etmek adına bir çok teknik önerileri mevcuttur. Guthrie, yeni çağrışımlar yaratarak, kötü alışkanlıkların yok edilebilmesi için üç tür teknik önermiştir. Bunlar;

1) Eşik (Alıştırma) Yöntemi : İstenmeyen tepkinin ortaya çıkmasını önlemek için, bu tepkiye neden olan uyarıcının çok az miktarda ya da belirsiz olarak sunulması esasına dayanır. Eşik yönteminde, öncelikle istenmeyen davranışa neden olan uyarıcı tespit edilir. Daha sonra uyarıcının dozu, istenmeyen tepkiyi doğuracak eşiği aşmadan, zaman içerisinde yavaş yavaş artırılır.
Aslında farkında olmadan çok defa kullanmışızdır bu yöntemi. Örneğin; okul gezilerine karşı çok evhamlı davranan bir babadan okul gezisi için izin alacak olan bir çocuk öncelikle gidilecek şehrin güzelliklerinden bahsedebilir. Okulun düzenlediği diğer gezilerle ilgili fotoğraflar gösterip, bilgiler verebilir. Daha önce gezilere katılan arkadaşlarını anlatabilir. Gezi konusunda güzel fikirler oluşan babanın izin vermesi sağlanabilir. Başka bir örnek verecek olursak; sorumluluktan kaçan bir insana öncelikle çiçek sulamak gibi basit sorumluluklar verilerek alıştırma yapılabilir. Daha sonra bu insana yavaş yavaş sorumluluk yüklemesi yapılabilir.

2) Bıktırma Yöntemi (Yorma) : Bu yöntemde bireyin, istenmeyen davranışı, bıkıncaya, yoruluncaya kadar yapması sağlanır. Daha sonra birey ya da hayvan bu tepkiyi göstermekten bıkacağı için aynı uyarıcıya karşı yeni bir tepki göstermeyi öğrenir.
Örneğin; Sürekli yemek yiyen bir insana ceza yada kınama yerine sınırsız yemek yeme imkanı verilip o insanın fazla yemek yemekten uzaklaşması sağlanabilir.
Sürekli parka gitmek isteyen çocuk çok fazla parkta tutulup yorulması sağlanabilir.

3) Zıt tepki yöntemi (çatışan uyarıcılar verme) : İstenmeyen tepkiye neden olan uyarıcıyı, tam tersi bir tepkiye neden olması beklenen bir diğer uyarıcı ile eşleştirilmesine dayanmaktadır.
 Örneğin; sigara içmeye neden olan şey, ondan alınan zevktir. Zevkin zıddı ise tiksinme ya da acıdır. Eğer biz, sigaranın filtresine tiksinti duygusu oluşturacak bir sıvı damlatırsak, sigaradan alınan zevk ile sıvının sağladığı tiksinme duygusu zıt bir durum oluşturacak ve istenmeyen davranıştan vazgeçilecektir. Başka bir örnek verecek olursak; Çok fazla abur cubur bir çocuğun şekerinin veya cipsinin içine hoşlanmadığı bir yiyecek katılabilir.

Peki kendimizde bulunan kötü alışkanlıklardan nasıl kurtulabiliriz?
Bunu birkaç aşama ile gerçekleştirebiliriz:
-> Öncelikle bu alışkanlıklarımızın farkına varmamız gerekecektir.
-> Alışkanlığımızın kötü olduğuna kendimizi inandırmamız ikinci aşamadır
->  Kötü olduğuna inandığımız bu alışkanlıkları yenmek için strateji belirleme aşaması
 -> Son olarak bu alışkanlıktan yavaş yavaş vazgeçmek ve yerine yeni alışkanlıklar edinmek.

About Rahime Nur Yılmaz

Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi mezunuyum. Aynı zamanda İstanbul Üniversitesi Çocuk Gelişimi (Auzef) bölümünde okuyorum. Hayatımı ve hayallerimi öğrenmek ve öğretmek üzere planlamış birisi olarak Motivasyon Ruhu'nda sizler için yazılar yazıyorum..